«آرشیو»

RSS Feeds

انتشارات سخن از سال‌ها پیش وعده داده بود که مجموعه آثار اعجوبه عرفان و شعر فارسی ، شیخ فرید‌الدّین عطّار نیشابوری را به تصحیح دکتر محمّدرضا شفیعی کدکنی منتشر کند...
پیش از آن ، کتاب مختارنامه توسّط دکتر شفیعی تصحیح شده بود که در سال 1375 خورشیدی ، برای بار دوم (با تجدید نظر و اضافات) توسّط نشر سخن منتشر شد. بعدها ، منظومه منطق‌الطّیر از چاپ درآمد که درواقع اوّلین کتاب مستقلّ از این مجموعه به شمار می‌آمد. شاید گزافه نباشد اگر بگوییم که با انتشار منطق‌الطّیر به تصحیح دکتر شفیعی ، از اعتبارِ کارهای پیشین به میزان زیادی کاسته شد و این چاپ ، بعنوان مطلوب‌ترین تصحیح از منطق‌الطّیر ، جای خود را میان پژوهشگران باز کرد.

پس از آن ، سال‌ها در انتظار بودیم تا دیگر آثارِ این مجموعه را به تصحیح ایشان ببینیم و می‌توان گفت که این انتظار ، اندکی نیز طولانی شد امّا خوشبختانه در روزهای آغازین سال 1387 خورشیدی شاهد انتشار دو منظومه مصیبت‌نامه و اسرارنامه بودیم و سرانجامِ این انتظار ، چاپ دو اثر بسیار ارزشمند از سروده‌های عطّار بود.

تدوین مجموعه آثار عطّار توسّط دکتر شفیعی کدکنی بدین معنا می‌تواند بود که ایشان ، رویکردی تخصّصی به آثار عطّار را در پیش گرفته‌اند و این امر در کشور ما معمولاً کم‌تر اتّفاق می‌افتد. این موضوع جای بسی خورسندی است ؛ بخصوص که دکتر شفیعی نمونه‌های متعدّدی از پژوهش و تصحیح آثار متصوّفه را در کارنامه خود داشته است و با این مقوله ناآشنا نیست. به هر حال ، دشواری آثارِ عطّار ایجاب می‌کند که مصحّح این متون ، از پیش‌زمینه‌های لازم برای بررسی این آثار برخوردار باشد و دکتر شفیعی را می‌توان یکی از این معدود افراد دانست.

هرکدام از دو متن مصیبت‌نامه و اسرارنامه بر اساس ده نسخه تصحیح شده است و چنانکه دکتر شفیعی در مقدّمه کتاب متذکّر شده‌اند ، قصد ایشان ارائه متنی هر چه نزدیک‌تر به متنِ اصلیِ سراینده (عطّار) بوده و لذا در کار خود فقط به ذکر اختلافاتِ اصلیِ نسخه‌ها - در بخش تعلیقاتِ کتاب- پرداخته‌اند. این شیوه را ایشان پیش از این در تصحیح منطق‌الطّیر نیز به کار برده بودند و هرچند برخی ، این شیوه (عدم ارائه تمامی نسخه‌بدل‌ها) را منطقی نمی‌دانند امّا آنچه دکتر شفیعی در مقدّمه آورده‌اند ، هدف ایشان را از تدوین این مجموعه روشن می‌کند.

در پایان دو منظومه چاپ شده اخیر - به مانند منطق‌الطّیر- تعلیقاتی مفصّل افزوده شده که هرکدام به بازگشودن دشواری‌های متن اختصاص دارد. تعلیقه‌هایی که به شرح و توضیح دشواری‌ها ، مأخذیابیِ آیات ، احادیث ، اقوال بزرگان ، داستان‌ها و مواردی از این دست اختصاص یافته است. همچنین تعلیقاتی که در آنها به توصیف و تحلیلِ اختلافات نسخه‌ها پرداخته شده و دلیلِ برگزیدنِ و ترجیح یک ضبط بر دیگر ضبط‌ها ذکر شده است. این کاری است که کم‌تر مصحّحی جسارتِ پرداختن بدان را دارد. در این بخش ، گاه نیاز بوده است تا برای تأیید یا ردّ یک ضبط ، شواهدی از آثارِ دیگرِ عطّار استخراج شود و اینجاست که تسلّط دکتر شفیعی بر آثار عطّار نمایان می‌شود.

مصحّح تلاش داشته است تا دشواری‌های متن را در تعلیقاتِ کتاب مورد بررسی قرار داده و در بازخوانی و درست‌خوانیِ متن ، پا به پای خواننده به پیش می‌رود.

به هر حال ، خبر انتشار این دو منظومه ، مژده‌ای برای دوستداران ادب بی‌بدیل فارسی به شمار می‌آید و باید امیدوار باشیم که به زودی شاهد انتشار تذکرهالاولیاء به تصحیح دکتر شفیعی باشیم.