«آرشیو»

RSS Feeds

به گزارش سرویس خبر کتابنامه، به نقل از میراث مکتوب، نام شرف‌الدّین علی یزدی معمولاً با نام تاریخ معروف وی ظفرنامة تیموری همراه است. این سیاستمدار و نویسندة توانای سدة نهم هجری (مرگ در 858 هـ) علاوه بر اشتغال به کارهای حکومتی و همچنین تاریخ‌نگاری ، در علوم دیگر نیز دست داشت که از جملة این موارد می‌توان به ریاضیات ، نجوم و بخصوص ادب فارسی اشاره کرد. منشآت وی و بخصوص تاریخ ظفرنامة تیموری نمونه‌هایی شاخص از نثرِ استوارِ وی می‌باشد ؛ امّا از او آثاری نیز به دست داریم که در رابطه با نظم فارسی پرداخته شده است. یکی از مشهورترین این موارد ، کتاب حلل مطرّز است که در بارة فنّ معمّا و لغز نوشته شده است.

علاوه بر آنچه ذکر شد ، آثار منظومی نیز از وی به دست است که نشانگر علاقة او به نظم فارسی است. منظومة تیمورنامه (در بحر متقارب) یکی از این آثار است که دربارة فتوحات تیمور ساخته شده و از نمونه‌های تاریخ‌نویسی منظوم در سدة نهم هجری به شمار می‌آید. علاوه بر این منظومه ، شماری از سروده‌های وی به دست است که اخیراً به کوشش استاد ایرج افشار به چاپ رسیده است.

چنانکه استاد افشار در مقدّمة کتاب اشاره کرده‌اند شرف‌الدّین علی یزدی را نمی‌توان از سرایندگان چیره‌دست شعر فارسی به شمار آورد و اطلاقِ نامِ « نظم» ، با سروده‌های وی همخوانی بیشتری دارد تا « شعر» ؛ امّا از این خصیصه که بگذریم ، برخی ویژگی‌های جالب توجّه در سروده‌های یزدی وجود دارد که اهمیّت این متن را برای ما دوچندان می‌سازد.

مهم‌ترین ویژگی این سروده‌ها ، استفادة زیاد از اصطلاحات «کتاب‌آرایی» در ضمن اشعار است. باید توجّه داشت که دورة زندگی شرف‌الدّین علی یزدی مصادف با یکی از مهم‌ترین ادوار کتاب‌آرایی اسلامی است. وی در دوران حکومت ابوالفتح ابراهیم میرزا (ابراهیم سلطانِ بعدی) سمت وزارت وی را بر عهده داشت و می‌دانیم که دورة حکومت این شاهزاده - و البته برادرانش- از دیدگاه خلق شاهکارهای کتاب‌آرایی دورة اسلامی ، بسیار شاخص و درخشان است و بیهوده نیست که اینگونه اصطلاحات ، به میزان زیادی در سروده‌های شرف‌الدّین به کار رفته است.

از مهم‌ترین بخش‌های این دیوان قسمتی است مربوط به برخی سروده‌های شرف‌الدّین که برای کتابة جلدِ نسخه‌ها به نظم درآورده بود. بخش مرتبط با جلدِ یکی از نسخه‌های شاهنامه‌ها را استاد افشار سال‌ها پیش در یادنامة فردوسی (1354 خورشیدی) منتشر کرده بودند. همچنین برخی از این کتابه‌ها را هم ایشان در مقاله‌ای که دربارة کتابة جلدها نوشته‌اند ، منتشر کرده‌اند (در : نامة بهارستان ، س2 ، ش1 ، صص44-21) و اینک تمامی این ابیات در کتاب منظومات شرف‌الدّین علی یزدی به چاپ رسیده است.

علاوه بر اینها ، ابیات متعدّدی که شرف‌الدّین برای کتابة بناهای مختلف سروده به اضافة « ماده تاریخ»ها و همچنین اطّلاعات متعدّد تاریخی و جغرافیایی که از دل سروده‌های وی به دست می‌آید ، این متن را از بسیاری دیدگاه‌ها حائز اهمیّت جلوه می‌دهد.

این تصحیح بر اساس نسخة 1019 کتابخانة روان کوشکو ترکیه (مورّخ 867 هـ) و مقابلة جداگانة آن با نسخة 621 کتابخانة کوتاهیة ترکیه (مورّخ 868 هـ ) فراهم آمده است.

در آغاز کتاب ، مقدّمه‌ای در شناخت شرف‌الدّین علی یزدی و همچنین منابع اصلی پژوهش در زندگی وی مندرج است و پس از آن متنِ سرود‌ها آغاز می‌شود. پس از آن نیز بخشی با عنوان « پیوست» دیده می‌شود که در آن ، سروده‌های یزدی را که در متنِ کهنِ تاریخ جدید یزد آمده ، استخراج و نقل شده است. در بخش بعدی ، به نقل اختلافات نسخة کتابخانة کوتاهیه با نسخة روان‌کوشکو پرداخته شده و در نهایت ، نمایه‌هایی چون « فهرست واژگانی» ، « فهرست نام کسان» ، « فهرست نام جاها» ، « فهرست نام کتاب‌ها» و «فهرست سنوات کتابه‌ها» به چاپ رسیده است که خواننده را در بازیابی اطّلاعات متن ، کمک می‌کند.

این کتاب که اخیراً راهی بازار نشر کتاب شده ، چهل و چهارمین کتابِ چاپ شده از « سلسلة متون و تحقیقات» است که زیر نظر استاد ایرج افشار منتشر می‌شود. همچنین دهمین کتاب از گنجینة حسین بشارت برای پژوهش در فرهنگ و تاریخ یزد به شمار می‌آید.