مقدمه

قضیه‏ی حساس و ظریف جایگاهی که باید به برخی از شکل‏های ادبی داده شود که به زبان توده‏ی مردم بیان شده‏اند وسرچشمه در محفل‏های ادبی ندارند و به هیچ سبک و مکتبی پیوند نمی‏خورند، حل ناشده مانده است. و کتاب‏سمک عیار، که وقتی که بخواهیم آن را در چارچوب تاریخ ادبیات فارسی جای دهیم و بررسی کنیم به همان اندازه که‏شهرت دارد مایه‏ی سرددرگمی می‏شود. به خوبی این قضیه‏ی حل ناشده را باز منمایاند. بررسی این اثر در چارچوب‏تحقیقی بس گسترده‏تر جای می‏گیرد که آن تحقیق ما را بدان جا می‏کشاند که یک بار دیگر مسأله‏ی انواع ادبی را وارسی‏کنیم، و لذا مقتضی این است که پیش از هر کار معیارهای لاز مبرای هر گونه آنهنگ دسته بندی را روشن و تبیین نماییم.
چنان که در ضمن تجزیه و تحلیل داستان تریجا در خواهیم یافت، نخستین تأثیری که این داستان بر خواننده‏ی امروزی‏نا آگاه می‏گذارد، از تأثیر ژرفی که هدف راوی آن بوده ،بس دور است. کشش مطالعه‏ی سطحی کتاب تا اندازی‏یی برروایتی که عناصر خاص فرهنگ و جامعه‏ی یک عصر معین وارد آن می‏شوند پرده می‏کشد، به ویژه که طنین اخلاقی‏آن عناصر و استفاده‏ی خاصی که این داستان از آنها می‏کند اقتضا می‏نماید که تجه پیوسته به آن عناصر بشود.
قبل از هر چیز ببینیم که جز تفریح خاطری که تخیل آدمی با به دیار مبهم پرویز ناتل خانلری بر گرفته شده‏اند. در بخش‏نخست این بررسی فقط به همین منبع ارجاع داده شده است. دلیل این کار این است که اقوال ترجمه شده به سبب‏اهمیتی که در عرضه و تبیین تعاریف مفاهیمی مثل مردی، عیاری و جوانمردی دارند و در زبان فرانسوی هیچ معادلی‏برایشان یافت نیم شد، گزیده شده‏اند، و لذا صورت لاتینی فارسی آنها حفظ شده است. حال آن که خاصیت ترجمه‏ی‏خانم فریدریک رضوی که کوشیده است تا این مفاهیم را به کمک تعریض‏ها و استعاره‏های گوناگون، و در واقع انواع‏اطناب تبیین کند این است که آن‏ها را به سختی در متن فارنسوی جا می‏اندازد و می‏نمایاند. و لذا ضرورتی دیده نشدکه یادداشتهای ارجاعی این بخش و اقوال ترجمه شده در آن را بیشتر از آن چه هست سنگین کنیم.
در عوض، در بخش دوم کتاب که این مفاهیم آشکار نمی‏شوند ارجاع به چاپ خانلری با ارجاع به ترجمه‏ی فردریک‏رضوی همراه شده است. در نتیجه، کسی که فارسی نمی‏داند و با ادبیات فارسی و عالم ایرانی آشنایی ندارد می‏تواندبه ترجمه‏رضوی مراجعه کند. این ترجمه که خانم مترجم آن را جلد یکی از کلی کار شمرده است، مطابق است باصفحات 1 تا 312 از متن فارسی.
4. از آقای شارل - هانری دوفوشه کور، استاد دانشگاه پاریس، که همواره راهنمای تحصیلم بوده و با دقت و حوصله‏شکل‏گیری و تحول و تدوین این کتاب را دنبال کرده است، و نیز از آقای ژیلبرلازار، عضو انستیتو، که افزون برراهنمایی‏های بسیرا با چاپ این اثر در مجموعه‏ی کارهای انجمن مطالعات ایرانی، که خود او ریاستش را دارد،موافقت کرد، سپاسگزارم.
همچنین از خانم ژیلبرلازار که مرا از اطاعات ژرف خود در زمینه‏ی اروژای قرون میانه بهره‏مند کرد، و از آقای روان‏فرهادی که به سبب انس نامحدود و عمیق خود با ادبیات فارسی کمکی سودمند به تحقیق این بررسی کرد،سپاسگزاری می‏کنم.
و سر انجام سپاس خود را به خانم فرنگیس جبار نژاد که با نهایت دقت و امانت در مباحثات ضروری بسیار درباره‏ی‏بسیریا از نکات زبان و تمدن ایرانی مرا همراهی کرد و از آقای رائول کوری یل که با خورسندی کار دشوارمطالعه‏نسخه‏ی دستنویس این گزارش را پذیرفت، تقدیم می‏دارم.