یادداشت مترجمان

دانش نامه ی نظریه های ادبی معاصر فرهنگی است که مهم ترین نظریه های ادبی سده ی بیستم را در قالب مقاله هایی فشرده معرفی می کند. هر یک از مدخل های این فرهنگ به معرفی یک نظریه، اصطلاح یا حوزه ای خاص می پردازد و حتی الامکان می کوشد تا تصویر روشنی از آن به دست دهد. در غالب مدخل های این فرهنگ نگرش و شیوه ای انتقادی در پیش گرفته شده است. به این معنی که نویسنده ی هر مدخل کوشیده است به دور از هرگونه قطعیت نگری سویه های گوناگون موضوع را بررسی کند، رابطه ی آن با سایر دیدگاه ها و اصطلاحات را روشن نماید، قوت و ضعف های آن را آشکارا کند و جایگاه آن را در گفتمان ادبی امروز نشان دهد. منبع اصلی کار ما کتاب Encyclopedia of Contemporary Literary Theory ویراسته ی ایرنا ریما مکاریک است. این کتاب محصول کار بیش از 150 تن از متخصصان حوزه های گوناگون است و در سال 1993 دانشگاه تورنتو آن را منتشر کرده است. کتاب فوق از سه بخش (رویکردها)، (چهره ها) و (مفاهیم) تشکیل شده است، که ما بخش دوم را به دو دلیل کنار گذاشتیم. یکی این که در سالهای اخیر کتابهای متعددی در معرفی چهره ها و متفکران معاصر به فارسی منتشر شده است، دیگر این که ترجمه ی آ، بخش حجم کتاب را بسیار افزایش می داد. از سوی دیگر، چند مدخل دیگر را، که احساس کردیم جایشان در این فرهنگ خالی است، از منابع دیگر ترجمه کرده ایم و به آن افزوده ایم. منابعی که این افزوده ها را از آنها گرفته ایم عبارت اند از:
R. E. Asher (ed.). The Encyclopedia of Language and Linguistics. Oxford:Pergamon Press. 1994
Paul Coubly (ed.). The Routledge Companion to Semiotics and Linguistics. London & New York. 2001
Oswald Ducrot et Tzvetan Todorov. Dictionnaire Encyclopedique des Sciences Du Langage. Paris: Seuil. 1972
Oswald Ducrot et Jean – Marie Schaeffer. Nouveaux Dictionnaire Encyclopedique des Sciences du Langage. Paris: Seuil. 1995
Roger Fowler (ed.). A Dictionary of Modern Critical Terms. London & New York: Routledge. 1987
Katie Wales. A Dictionary Of Stylistics. London: Longman. 1990
Julian Wolfrey. Critical Keywords in Literary and Cultural Theory. New York: Palgrave.2004
در اینجا باید به دو نکته اشاره کنیم. یکی این که چون برخی از مفاهیم این کتاب به تازگی وارد حوزه ی فرهنگی زبان فارسی شده اند، برابر جاافتاده ای در زبان فارسی ندارند. در این موارد، به ناگزیر دست به واژه سازی زده ایم، واژه هایی که در مواردی شاید چندان دلچسب نباشد و حتی گاه شکلی جعلی و نامتعارف پیدا کرده باشند. نکته ی دیگر این که در مورد برخی از مفاهیم اصلی امکان انتخاب یک برابر واحدناشدنی بود. مثلا به واژه ی Discourse اشاره کرد که در بافتهای مختلف معانی متفاوتی پیدا میکند و در نتیجه برابرهای متفاوتی ـ (گفتمان) ، (سخن) ، (نقل قول) ـ مطلب می کند.
همچنین برای آنکه نشان دهیم در ایران چه کارهایی در این زمینه صورت گرفته، کوشیدیم تا کتاب شناسی گزیده ای از آثار منتشر شده در این حوزه ـ به صورت تالیف یا ترجمه ـ تهیه کنیم و آن را پس از کتاب نامه بیاوریم. این کتاب شناسی البته به هیچ رو کامل نیست، ولی گمان می کنیم شامل مهم ترین آثار در این حوزه باشد. در این کتاب شناسی، توجه ما عمدتا به (کتاب ها) بوده، و نه مقاله ها، و فقط به مقاله هایی اشاره کرده ایم که در مجله ی ارغنون، که به انتشار آثار نظری می پردازد، منتشر شده اند.
اصل انگلیسی کتاب را بابک احمدی در اختیارمان گذاشت و همو بود که هوای ترجمه ی آن را در دلمان انداخت. همچنین مدخل (هرمنوتیک) این فرهنگ کار مشترک ما با بابک احمدی بود که در مقام پیشگفتار، در کتاب هرمنوتیک مدرن، گزینه ی جستارها به چاپ رسید. از او که اجازه داد ترجمه ی این مقاله را ـ با تغییراتی اندک ـ در این فرهنگ بیاوریم، سپاس گذرایم. همچنین از آقای علیرضا رمضانی، مدیر نشر مرکز، که اجازه ی نقل آن را در این جا دادند تشکر می کنیم.
در طول کار، ماهمواره از یاری دوستانی برخوردار بودیم که هم کمک کار ما بودند و هم دست و دل گرمی در کنارمان. لیلا حسنخانی عزیز کتاب نامه را سامان داد، در استخراج و تهیه ی نمایه و نیز در بازخوانی برخی از مدخل ها کمک کمک مان کرد، مینو حسینی با گشاده رویی در حل مشکلاتی که کم هم پیش نمی آمد یاری مان کرد و صفحه آرایی کتاب را سامان داد، و سعید شبستری بخشی از کار را حروف نگاری کرد. دوستان مان خاطره ی اکرمی، عبدالرضا احسانی، کامران ملک مطیعی و رامین کریمیان هر یک به نوعی در این کار یاری مان دادند. و سرانجام آقای حسین حسینخانی با کمکهای بی دریغ و بلند نظری همیشگی خود انجام اینکار را عملی ساختند مهر این دوستان را پاسخی نداریم.
مهران مهاجر ـ محمدنبوی
مهر 1383

مهران مهاجر