نگاهی به نسخه های خطی کتابخانه عمومی ساری و تنکابن  نگارش فهرست نسخ خطی کتابخانه ها و مجموعه های خصوصی و عمومی در شهرستانهای ایران از جمله فعالیتهایی مفیدی است که از دیرباز مورد توجه عاشقان عرصه ی نسخ خطی بوده است چه آن زمان که مرحوم دانش پژوه و ایرج افشار و شاگردانشان قدام به ایرانگردی و نسخه پژوهی می نمودند و کتابخانه ها فهرست نمودند و چه در عصر حاضر که سید احمد اشکوری و فرزندانش غبار سفر به تن می خرند و نفایس علمی و فرهنگی این مرز و بوم را از دل تاریخ بیرون می کشند ، همه را خسته نباشید باید گفت و دست و چشمشان باید بوسید .
دکتر محمود یزدی مطلق عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد و از جمله فعالان فهرست نویسی در ایران به شمار می رود و در این 70 سال عمر خویش آثار ذیل در فهرست نویسی نسخ خطی از وی به چاپ رسیده است .
1. فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی . مشهد : دانشگاه مشهد ، 291ص ، 1354 ش.
2. فهرست میکروفیلم های کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد . مجله دانشکده الهیات مشهد ، ش 13 ، ص 234-193 ؛ ش 15 ، ص 201-155 ، 1354 ش .
3. فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد . مشهد : دانشگاه فردوسی ، ج 1 ، 676 ص ، 2535 ش .
4. فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد . تهران : مرکز نشر دانشگاهی ، ج 2 و 3 ، 1357 ص ، 1361 ش .
5. فهرست نسخه های خطی کتابخانه مسجد جامع گوهرشاد . مشهد : کتابخانه گوهرشاد ، 4 ج ، 1838 ص ، 1363 ش .
6. نگاهی به نسخه های خطی کتابخانه عمومی ساری . وقف میراث جاویدان ، س 2 ، ش 2 ، (پیاپی 7) ، ص 123-122 .
7. فهرست میکروفیلم های کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد . مجله آینه میراث ، دوره جدید ، س 1 ، ش دوم ، ص 64-53 ، تابستان 1382 ش .
نگاهی به نسخه های خطی کتابخانه عمومی ساری و تنکابن
معرفی کتابخانه های عمومی ساری و تنکابن
هر دو کتابخانه برای اولین بار می باشد که توسط جناب آقای یزدی مطلق فهرست نگاری شده اند و لازم به ذکر است که این فهرست در سال 1373 ش توسط ایشان نگاشته شده است و در حال حاضر با تأخیر ی ده ساله به همت اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان مازندارن به چاپ رسیده است .
کتابخانه عمومی ساری در سال 1344 ش تأسیس شده و در حال حاضر در خیابان جمهوری نزدیک میدان ساعت قرار دارد ، کل مساحت آن 60/527 متر مربع و مساحت تالار قرائت آن 220 متر مربع و مساحت زیر بنایش 467 متر مربع می باشد .
این کتابخانه دارای 41283 جلد کتاب چاپی ، بیش از 180 نسخه ی خطی ، 400 جلد کتاب چاپ سنگی و بیش از 20 هزار نسخه نشریه و مجله است . [1]
کتابخانه عمومی تنکابن در سال 1342 تأسیس شده و در حال حاضر با 23948 جلد کتاب چاپی و 59 جلد کتاب خطی ، 60 جلد کتاب سنگی و 110 عنوان نشریه در پشت ساختمان شهرداری اول خیابان استاد شهریار مشغول به فعالیت می باشد .
روش فهرست حاضر
کتاب حاضر از چهار بخش اصلی تشکیل شده است
1- مقدمه
2- پیشگفتار
3- فهرست نسخه های خطی کتابخانه ی عمومی ساری
4- فهرست نسخه های خطی کتابخانه ی عمومی تنکابن
5- نمایه
6- تصاویر
فهرست نگار محترم مانند دیگر فهارس خود در این فهرست نیز ترتیب کتابخانه ای را برگزیده و بر اساس شماره نسخه ها فهرست خود را نگاشته است . و معرفی هر نسخه را در دو بخش انجام داده است :
الف ) کتابشناسی
در این بخش نام نسخه ، موضوع ، زبان ، نام مؤلف ، محتوای نسخه و آغاز و انجام نسخه ذکر شده است
ب ) نسخه شناسی
در بخش نسخه شناسی به مواردی چون نوع خط ، تاریخ تحریر ، نام کاتب ، تاریخ کتابت ، تعداد سطر و اوراق ، اندازه سطر ، تعداد برگ ، اندازه ی برگ ، نوع کاغذ ، نوع تزیینات و جلد پرداخته است .
گزارش محتوا
نسخه های خطی کتابخانه های عمومی ساری و تنکابن متشکل از کتابهایی در موضوعات اخلاق ، عرفان ، حکمت ، فقه ، اصول ، رجال ، اخبار ، طب ، تفسیر و ... است و در این میان در کتابخانه ی عمومی ساری 174 نسخه ی خطی عربی ، 91 نسخه ی خطی فارسی و در کتابخانه عمومی تنکابن 70 نسخه ی عربی و 5 نسخه ی خطی به زبان فارسی دیده می شود .
قدیمی ترین نسخه در کتابخانه عمومی ساری کتاب مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة نوشته ی علامه حلی ( م 726 ق ) به تاریخ کتابت سده ی ده هجری و کتاب حاشیه ی حاشیه ی شرح شمسیه أبوالحسن أبیوردی به تاریخ کتابت 931 قمری است .
قدیمی ترین نسخه در کتابخانه عمومی تنکابن کتاب الوافیة فی شرح الکافیة نوشته سید رکن الدین حسن بن محمد استرآبادی ( م 717 ق ) به شماره 16 است که تاریخ کتابت آن 852 قمری می باشد و همچنین کتاب حاشیه شرح جامی نوشته ی مولی عبدالغفور لاری نحی ( م 912 ق ) به شماره ی 17 که تاریخ کتابت آن سنه ی 897 قمری می باشد .
تاریخ کتابت بیشتر نسخ خطی هر دو کتابخانه سده ی 13 هجری قمری می باشد و البته در کتابخانه ی عمومی ساری 21 نسخه ی خطی و در کتابخانه ی عمومی تنکابن 8 نسخه ی خطی مجهول التاریخ نیز به چشم می خورد .
از جمله ی نسخ خطی که مؤلفین آنها عالمان محلی یعنی مازندرانی می باشند می توان به نسخه ها ی خطی زیر اشاره نمود
§ قاعده بسیط الحقیقة نوشته ملا علی نوری ساروی ش 57
§ کواشف الحجب عن مشکلات الکتب نوشته ی ملا محمد بن محمد محسن مازندرانی ش 59
§ جواهر العقول علی فرائد الأصول نوشته ی سید أبوالقاسم بن معصوم حسینی اشکوری ش 62
§ اصالة البرائة نوشته ی شریف العلمای مازندرانی ش 63
§ توضیح الإشتباه و الاشکال فی ضبط اسامی الرواة و الألقاب الرجال نوشته ی محمد علی بن محمد رضا ساروی ش 2/93
مجيد غلامى جليسه | 
