مثنوی سندبادنامه منظوم که برای نخستین بار زیور طبع می‏یابد، نظریه‏ای است بر سندباد نامه‏ی منثورظهیری سمرقندی، سروده‏ی عضد یزدی شاعر قرن هشتم و هم روزگار حافظ، در بحر متقارب که به گفته‏ی استاد دکترمحمد جعفر محبوب - مصحح اثر - بی آنکه سید عضد سندباد نامه منثور در دیده باشد، کار سرایش آن را ظاهرا ازماخذی دیگر به سال 776 هجری قمری آغاز و در همان سال به پایان برده است. کتاب مشتمل بر 4159 بیت شگفت‏آور و نادر، که بر اساس سندبادنامه‏ی ظهیری سمرقندی باز سرایی کرده.کتاب مزین به پیش گفتاری است از استادمحجوب که خود تا این روز ماخذ بی چون و چرایی است در شرح حال شاعری نا آشنا چون عضدی یزدی ومناسبات اجتماعی و جایگاه هنری او در روزگار شاه شجاع و در نقد اطلاعات محدودی که برخی نذکره‏ها - درست ونادرست - از عضد یزدی ارائه کرده‏اند.
خود سندباد نامه، مثنوی پر کشش و نقد برانگیزی است از رشته آثاری که پیش از شاعر و پس از او با نام عمومی مکرزنان اشتهار یافته‏اند، اگر چه این آثار به چنین مهری ممهور نیستند. کتاب در احوال شاه زاده‏ای باستانی سروده شده‏است که هم چون سیاوش، بر دلباختگی زنی از بانوان حرم سرای پدرش تمکین نمی‏کند و زن به حیله‏های مختلف وبه تایید پادشاه تا 7 او را به پای چوبه دار می‏رساند، اما جوان پاکدامن هر بار به یاری وزیری از وزیران شاه از سیاست‏مرگ می‏رهد تا خود در مجالی مناسب فرصت دفاع می‏یابد.سراسر کتاب هم چنین سرشار است از حکایت‏ها واحکام پندآموز مردمان باستان که بی تردید پایه در باورهای آرین‏های مادر و ادب سانسکریت دارند.این حکایت‏ها درعین حال تکلمه‏ای هستند برآموزه هایی که در آثار چون کلیله و دمنه و هزار و یک شب که با مرارت پروسواسی‏حاصل آمده‏اند، و نیز نظام سجاوندی امروزی و اعراب گذاری ضرور واژه‏ها به کمال رسانده است .

گنجینه متنون داستانی
یک رشته از کتابهای کهن ادبی در زبان فارسی متون داستانی است. آنها آثاری است که قرنها خواننده داشت و نسخه ها از آنها نوشته می شد و آنها که توانایی خواندن نداشتند از سخنوری نقالان و قصه خوانان بهره وری می یافتند و با داستانها آشنایی می گرفتند.
بسیاری از این گونه داستانها_ خواه منظوم و خواه منثور_ از زمانی که صنعت چاپ در هندوستان رواج یافت به چاپهای سنگی و نشر و تکثیر شد. در ایران هم تعداد زیادی به چاپهاُی سنگی یا حروفی ارزان قیمت به دسترس رسانیده شد. ولی هیچ یک از آن چاپ ها شایستگیٍ متن ادبی را نداشت ، مملو از اغلاط بود.
اهمیت تاریخی ، ادبی، زبانی و فرهنگی آنها ایجاب می کند که چاپهای درست و متناسبی در دسترس باشد، که هم در پژوهش های ایران شناسی به کار آید و هم کسی که متن را می خواند صورت درست و آراسته از آن در دست داشته باشد. این نوشته ها چندین هنر آراسته است و در چندین زمینه کارآمدی دارد.
البته درین چهل سال اخیر بعضی از آنها به وسیله استادان متن شناس به آراستگی و پیراستگی و به اسلوب طبع علمی خاص متون انتشار یافته است ولی هر یک در مجموعه ای و یا بیرون از آن بوده و اکنون نایاب شده است.
انتشارات توس بر آن شده است که در یک گنجینه یکنواخت به تدریح به نشر اهم آنها بپردازد.
اینک نخستین گوهر ازین گنجینه که سندبادنامه منظوم است به دوستداران پیشکش می شود. مصحح آن دانشمندی است که در شناساندن این رشته از متون دانائی، توانائی و پیشگامی بلامنازع داشت. امید است دیگر آثاری که در دست تهیه و انتشارست مورد پسند علاقمندان قرار گیرد. اعلام می داریم متونی که برای چاپ درین گنجینه عرضه شود با شادمانی پذیرفته می شود.
ایرج افشار