پیشگفتار رسالة الحقوق از آثار جاودان، ماندگار، پر ارج و گران مایهای است که از سید الساجدین امام زین العابدین علی بنالحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام برای شیعیان به یادگار مانده است و همواره مورد توجه عالمان شیعه وعاشقان اهل بیت علیهم السلام بوده و هست و اینک نیز، به یمن احیای آثار اهل بیت در جمهوری اسلامی، توجهیخاص به این رساله شریف از سوی عام و خاص در میهن عزیز ما، مشاهده میشود. همین امر، به ضمیمه اصرار فراوانمدیر محترم انتشارات دارالفکر، نگارنده را بر آن داشت تا ترجمهای شیوا و روان از انی رساله فراهم آورد و آن را درقالبی شکیل و بی بدیل به دوستداران اهل بیت تقدیم دارد.
رسالة الحقوق در منابع متعددی نقل شده است که قدیمیترین آنها عبارتند از:
1- تحف العقول، اثر حسن بن علی بن حسین بن شعبه حرانی (ره) متوفادر سال 381 هجری قمری
2- من لا یحضره الفقیه، اثر ابی جعفر محمد بن علی بن حسین بابویه قمی ملقب به شیخ صدوق، متوفا در 382هجری قمری
3- خصال، از همان مؤلف
هر سه کتاب از منابع معتبر، مورد استناد و متداول میان شیعیان است. سایر منابع، این رساله را، با واسطه یا بدونواسطه، از این دو بزرگوار نقل میکنند. البته تفاوت هایی در نقل رسالة الحقوق در این سه کتاب وجود دارد. از جمله آنکه در تحف العقول و خصال، رد آغاز رسالة الحقوق، مقدمهای آمده که به منزله فهرست رساله است، اما در من لایحضره الفقیه، رساله به عبارت (و حق الله الاکبر علیک )آغاز میگردد، و این مقدمه را ندارد.
شماره حقوق در تحف العقول، هم در مقدمه و هم متن رساله، 50 حق است، در حالی که در خصال و من لا یحضرهالفقیه تعداد آن به 51 حق میرسد. در این دو کتاب، حق حج پس از حق نماز و پیش از حق روزه آمده و در تحفالعقول نیامده است، و این در حالی است که در مقدمه رساله در خصال، حق حج ذکر نشده و از این جهت همانندتحف العقول است.
همچنین در مقدمه رساله در خصال حق بدهکار ذکر شده ولی در متن رساله نیامده است.
تفاوتهای جزیی فراوانی، به ویژه میان متن تحف العقول و متن دو کتاب دیگر، وجود دارد که پرداختن به آنها ازحوصله این مقدمه بیرون است. آنچه در این نوشتار آمده، مطابق است با نقل تحف العقول که اندکی مبسوطتر از نقلصدوق است.
علی شیروانی - حوزه علمیه قم
دکتر على شيروانى | 
