روش کار

شیوه و روش کار در این مجموعه اینگونه است که ابتدا چون بحث از شعر است و می باید اصول و ضوابط درست شعر و شاعری مورد بررسی قرار گیرد، پس از مقدمه می باید اصول و ضوابط درست شعر و شاعری مورد بررسی قرار گیرد، پس از مقدمه نظرات و اشارات صاحبنظران را پیرامون هنر شعر و شاعری ارائه کردهام. بعد از آن به لحاظ آشنایی با محدوده زمانی مورد بحث، تاریخ معاصر ایران و حوادث و وقایع سیاسی و اجتماعی این دوره باختصار ثبت شده و در ادامه به عناوین اصلی مورد نظر پرداخته ام و به ترتیب ـ تأثیر انقلاب مشروطه در شعر معاصر ـ قالب، فرم و نوع شعر معاصر ـ مضمون، محتوی، موضوع، موسیقی و سبک شعر معاصر ـ و بخش آشنایی با شعرای معاصر درج و ثبت شده است.
در پایان کتاب نیز قبل از ذکر منابع و مآخذ، فهرست جامعی از اسامی و مشخصات شعرای معاصر بر مبنای تاریخ تولد آنها ـ قمری و شمسی ـ و نیز شعرایی که آثاری نو یا نیمایی دارند فراهم آمده است.
در خصوص شعرای منتخب ابتدا شرح حال هر شاعر و زندگی سیاسی و اجتماعی او بررسی شده، و سپس سخنان و نقدها و نظرهای اهل ادب و فن، پیرامون شعر شاعر مورد نظر تحت عنوان « اشارات» ارائه گردیده و پس از آن نمونه هایی از سروده های او ثبت شده است. باید اضافه کرد که در مورد بعضی از شعرا به دلیل اینکه آثارشان کمتر مورد نقد و بررسی منتقدان قرار گرفته یا منبع و مأخذی در اختیار نبوده بخش «اشارات» ذکر نشده و تنها در قسمت شرح حال شاعر اشاراتی به ویژگیهای شعر او شده است.
در قسمت دوم کتاب با عنوان ـ آشنایی با شعرای معاصر ـ تاریخ تولد شعرا اساس و مبنای کار معرفی آنان قرار گرفته، باستثنای ملک الشعرای بهار و شهریار که به ترتیب به عنوان حلقه های آغازین و پایانی شاعران این دوره انتخاب شده اند.
یکی از شصت شاعر منتخب در این مجموعه علامه اقبال لاهوری است که اگر چه ملیت ایرانی ندارد ولی نقش او و جایگاه ویژه شعرش در ادب معاصر پارسی بر کسی پوشیده نیست. به همین دلیل ضرورت داشت تا زندگی ، آثار و شعر او نیز دراین مجموعه درج شود.
در گزینش اشعار نیز سعی کرده ام تا آنجا که امکان دارد معروفترین و بهترین شعر شاعر و حتی نمونه هایی که موجب شهرت وی شده انتخاب شود تا هم شاعر را بتوان از شعرش شناخت و هم شعر را از شاعر و آفریننده اش.
از آنجا که هدف اصلی در تهیه این اوراق پرداختن به شعر و ادب معاصر و آگاهی از زندگی و خصوصیات فردی و اجتماعی شعرا، دیدگاهها و بینش علمی و ادبی و بویژه مضامین شعری آنهاست، در گزینش و انتخاب اشعار، شرح حال و زندگی آنان تنها از دیدگاه ادبیات نگریسته، میزان و ملاک در انتخاب به هنر ادبی اختصاص داده شده است. بعبارت دیگر آنچه در اینجا اهمیت دارد هنر شاعر است که در راستای شعرش با ادبیات ارتباط پیدا می کند و همین عامل باعث شهرت و معروفیت او در میان خواص می گردد. و نیز هنر ادبی شاعر در انتخاب مضامین مطلوب و نو و بیان روشن و روان و تکیه بر مسایل مورد نیاز عموم است که سایر ادب دوستان و عامه مردم او را پذیرا شده یا می شوند و شعرش به دل می نشیند . از این رو در این دفتر تنها از جنبه های ادبی به معرفی شاعر و انتخاب شعر او پرداخته ام و اعتقادات و عقاید شخصی شاعر ـ صدق و کذب شعرش ـ و دیدگاه مثبت یا منفی او و خصوصیات خلقی و فردی و اجتماعی و مذهبی او منظور نظرم نبوده، و مهر رد یا قبول و یا تایید و انکار بر آن ننهاده ام. البته سعی فراوان کرده ام که موضوعات مورد بحث و آنچه گزینش شده در یک مسیر معقول و منطقی و مورد قبول قرار داشته باشد و خط سیری صحیح و مطلوب را دنبال کند.

حسنعلی محمدی
اراک ـ اردیبهشت 1372

حسنعلى محمدى