کتابی که هم اکنون از نظر خوانندگان گرامی می‏گذرد برای نخستین بار در سال 1358 هجری شمسی به مناسبت دومین‏سال انقلاب فرخنده اسلامی نشر گردید و اینک که قریب چهارده سال از آن تاریخ می‏گذرد به همت آقای سید عبدالغفار طهوری بار دیگر به جامعه عرضه می‏شود. نویسنده آن شادروان پروفسور هانری کربن چنان در محضر ارباب‏علم و حکمت مشهور است که نیازی به معرفی، آن هم از طرف این حقیر وجود ندارد. منتهی چون در این چند سال‏چندان ذکری از او به میان نیامده است مختصر اشارتی به احوال و آثار آن بزرگ مرد شیفته اسلام و بخصوص مذهب‏حقه تشیع خالی از فایدتی نخواهد بود.
به طوری که در جشن نامه هانری کربن آمده است، وی در سال 1903 در شهر پاریس قدم به عرصه هستی نهاد و ازبدایت صباوت در محیط دینی خود پرورش یافت و پس از گذرانیدن مقدمات تحصیلی در سال 1925 به دریافت‏لیسانس در فلسفه در دانشگاه سوربن توفیق یافت و در سال 1928 دیبپلم مدرسه تتبعات علیه‏ی آن دانشگاه را گرفت‏و در سال 1929 دیپلم مدرسه‏ی السنه شرقیه‏ی پاریس را به دست آورد و علاوه بر تسلط کامل بر فلسفه‏ی غربی وزبانهای کلاسیک اروپایی با عربی و فارسی نیز کاملاً آشنا شد و حتی زبان پهلوی را نیز فرا گرفت. و در مکتب استادبزرگ اتین ژیلسون روش تفسیر افکار فلسفی را مبتنی بر یک متن دقیق که اتفاقاً همان روش حکمای الهی اسلامی است‏آموخت، و در پدیدارشناسی تبحر یافت. اما آنچه او را از فلسفه‏های اروپایی مستغنی ساخت و زبونی و نقص ومحدودیت این فلسفه‏ها را در مقابل حکمت حقیقی که در تمدن اسلامی و به ویژه در ایران طی قرن‏ها از نسل به نسل‏انتقال یافته بود، نمایان ساخت، ورود کربن به عالم فکری و معنوی اسلام و مخصوصا تشیع بود. در همان دوران‏دانشجویی به تلمذ در محضر لویی ماسینیون اسلام شناس بزرگ فرانسوی نیز اشتغال ورزید و با هدایت او با تصوف وتشیع و فلسفه اسلامی آشنا شد.
نخستین مقاله‏ی او که در نشریه‏ی بررسی‏های فلسفی در پاریس چاپ شده، درباره‏ی مردم‏شناسی فلسفی مبتنی بریکی از آثار فارسی (سهرودی بود و نخستین اثر مستقل به زبان فرانسوی راجع به این حکیم، توسط کربن در 1939ذیل عنوان، (سهروردی مؤسس حکمت اشراق) به چاپ رسید. اتفاقی نیست بلکه تمثیلی است از مقامی که شیخ‏اشراق در حیات فکری کربن در اولین دوران فعالیت او تا آخر عمرش داشته است.)
تا آنجا که حقیر به خاطر دارد، هانری کربن از سال 1337 خورشیدی، هر ساله قریب یک ما در تهران اقامت داشت و بامجالمع علمی و مذهبی محشور بود. سخنرانیها و جلسات بحث و نقد وی در دانشگاه تهران و به ویژه با حضوراستادان ادبیات فارسی، عربی، زبان فرانسه و فلسفه بسیار پر شور بود. گذشته از این کربن به طور مرتب با استاد شهیدحاج شیخ مرتضی مطهری و علامه بزرگ حاچ سید محمد حسین طباطبایی، اعلی الله مقامهاما، معاشرت و محاورت‏داشت و از افکار بلند آن بزرگان بهره می‏جست.
در سال 1357 ترجمه کتاب حاضر به این بنده محول گردید و پس از اتمام کار قضا را کربن خود در تهران بود. به‏پیشنهاد مسؤول مؤسسه‏ی مطالعات و تحقیقات این حقیر در طی جلسه‏ای مشروحا در باب این ترجمه با آن بزرگ مردصحبت کرد و بحمدالله اشکالی در میان نبود. پس از سفر وی به پاریس، مقدمه‏ی دومی که او بر کتاب مذکور نگاشته‏بود به ایران رسید، ترجمه شد و بدان کتاب منضم گردید.
سخن از احوال و آثار کرببن صفحات متعدد طلب میکند. تنها به ذکر چند نکته که به نظر فاتر من بنده ضرور می‏نمایداکتفاء می‏شود.
1- معاشرت و استفاضه کربن از محضرهای علمای بزرگ که بعضاً نام آنان ذکر شد سر انجام وی را به صراط مستقیم‏هدایت کرد و در سال 1356 به شرف اسلام تشرف یافت.
2- کربن که خود بسیاری از کتب اسلامی را می‏شناخت شاید بزرگترین کسی است که اکثر مصطلحات مذهبی وفلسفی اسلامی را به زبان فرانسه در آورده و مفتاحی سودمند در اختیار همه کسانی گذاشته است که می‏خواهند افکارو عقاید بزرگان اسلام را به جهان بشناسانند.
3- احترامی فوق العاده که وی برای علمای اسلام و به خصوص عرفاء و ارباب تشیع قایل بود، موجب گردید که باهمکاری جمعی از دانشوران ایرانی تعداد بسیاری از کتب مربوط به دین و عرفان را تصحیح کرده به چاپ برسانند که‏نام برخی از آن‏ها ذکر می‏شود:
1- مجموعه دوم مصنفات شیخ شهید، شهاب الدین سهروردی، با معرفی مطالب و موضوعات آنها به زبان فرانسوی،در مقدمه هر رساله.
2- کتاب جامع الحکمتین، تصنیف ناصر خسرو قبادیانی مروزی، با همکاری دکتر محمد معین.
3- شرح قصیده فارسی خواجه ابوالهیثم احمد بن حسن جرجانی، به تصحیح و مقدمه فارسی و فرانسوی هانری‏کربن و استاد محمد معین.
4- مجموعه در احوالل سید شاه، نعمة الله ولی کرمانی، قدس سره الشریف مشتمل بر الف - رساله عبدالرزاق کرمانی‏ب - فصلی ازجامع مفیدی ج - رساله عبد العزیز واعظی.
5- کتاب عبهر العاشقین تصنیف شیخ روزبهان بقلی شیرازی.
6- کتاب المشاعر صدر الدین محمد شیرازی - ملاصدرا - متن عربی با ترجمه فارسی بدیع الملک میرزا عماد الدوله‏و ترجه و مقدمه فرانسوی هانری کربن.
7- مجموعه رسائل مشهور به کتاب الانسان الکامل، تصنیف عزیز الدین نسفی.
8- شرح شطحیات شیخ روزبهان بقلی شیرازی، متن فارسی به تصحیح و مقدمه فرانسوی هانری کربن.
9- جامع الاسرار و منبع الانوار به انضمام رساله‏ی نقد النقود فی معرفة الوجود، از تصنیفات شیخ سید حیدر آملی باتصحیحات و دو مقدمه هانری کربن و عثمان یحیی.
10- مجموعه آثار فارسی شیخ اشراق، شهاب الدین سهروردی، با تجزیه و تحلیل فرانسوی هانری کربن.
11- منتخباتی از آثار حکمای بزرگ الهی ایران از زمان میرداماد میر فندرسکی تا عصر حاضر، جلد دوم، قسمت اول‏از استاد جلال الدین آشتیانی و قسمت دوم از پروفسور کربن.
12- المقدمات من کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم محیی الدین ابن عربی، از تصنیفات سید حید آملی‏با تصحیحات و دو مقدمه هانری کربن و عثمان یحیی.
13- المقدمات من کتاب النص النصوص، جلد دوم، حواشی و تعلیقات و فهرست‏ها.
14- منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران. بررسی آثار کربن نمایشگر این حقیقت است که او با تمام جوانب تفکر درایران، نه تنها در دوران اسلامی، بلکه حتی در دوران قبل از اسلام نیز سر و کار داشته است.
لیکن اکثر آثار کربن اختصاص به دوران اسلامی و آثار عربی و ارسی حکماء و عرفاء دارد.
نفوذ آثار و تکر کربن در داخل ممالک اسلامی و مخصوصاً در ایران نیز دیده می‏شود. شاید تأثیر وی در ایران بیش ازهر چیز در این بود که او به عنوان یک فرانسوی، که در سرزمین دکارت و ولتر و دایرة المعارفی‏ها تولد یافته و در بهترین‏مراکز علمی آن دیار فلسفه‏ی غربی را آموخته بود، از فلسفه‏ی اسلامی ایران دفاع میکرد، و در مقابل عظمت حکمای‏ایران، فلسفه غربی را از دکارت با به امروز یک بازی کودکانه با مفاهیم ذهنی می‏دانست.
اثر معتبر و بزرگ دیگری از کربن که شایسته ذکر است کتاب چهار جلدی ذیل عنوان (اسلام در ایران ) است که جلداول آن به تشیع اختصاص یافته است و در پایان مانند موارد مکرر دیگر قدرشناسی و تجلیل از علامه بزرگ طباطبایی‏را به عنوان حسن ختام آورده است.
امید می‏رود روزی این کتاب نیز ترجمه شود و طالبان علم و دین و عرفان را بهره ور گرداند.

ضياءالدين دهشيرى